Kwetsbaar

De combinatie van cognitieve complexiteit en emotionele intensiteit zorgt voor een innerlijke belevingswereld die afwijkt van de norm en een scherp bewustzijn van de pijn van anderen en het lijden in de wereld. Dat maakt je bijzonder kwetsbaar in een maatschappij die de norm apprecieert en onprettige emoties krampachtig vermijdt.

Innerlijke ervaringen krijgen geen rol in onze westerse wereld. Enkel de buitenkant geldt als echt en legitiem. Al wat niet meetbaar en zichtbaar is, wordt afgedaan als onzin. Het vraagt dan ook heel wat moed om die ervaringen zelf niet te veroordelen en te geloven in de waarde ervan. Om – zoals ik dat graag formuleer – in je eigen ervaringen te gaan wonen, om ze te dragen.

Alles veel heftiger ervaren, zowel de hoogtes als de laagtes, kan heel pijnlijk en angstaanjagend zijn, vooral als je opgroeit in een maatschappij die rationeel en logisch denken promoot en gevoelens als het tegendeel van rationaliteit ziet. Intense gevoelens worden beschouwd als een teken van emotionele instabiliteit i.p.v. een rijk innerlijk leven of een gezonde reactie op het lijden in de wereld of een blijk van diepe verbondenheid met anderen, daarbij ondersteund door een medische wereld die daar graag het label ‘neurotisch’ op plakt.

Niet meer willen voelen

Omdat het in zo’n context onveilig is om te voelen – aan voelen op zich is niets onveilig – nemen een heleboel hoogbegaafden afstand van hun lichaam om zich te beschermen. Ze ademen oppervlakkig en gaan leven vanuit hun hoofd. Hun eigen lijf is onveilig geworden en wordt niet meer gerespecteerd. Hard werken, drukke agenda, extreme sportbeoefening, drugs, alcohol, verslavingen, geneesmiddelen, drama, ‘spirituele’ praktijken enz., het worden allemaal manieren om buiten het lichaam te blijven. Ze hebben namelijk allemaal gemeen dat ze het contact met het lichaam verminderen.

Verbaal sterk als ze zijn, zullen ze taal ook gebruiken om weg te praten van hun eigen ervaring, hun eigen beleving. Dit dissociëren van gevoel en lichaam zie je trouwens niet alleen bij hoogbegaafde mensen. Het is de manier waarop de meeste mensen door het leven gaan en is maatschappelijk als zodanig volledig geaccepteerd . Alleen kan deze manier van leven voor hoogbegaafde mensen ernstige gevolgen hebben. Door afstand te nemen van hun lichaam bereiken ze namelijk het tegenovergestelde effect. Ze raken iedere vorm van begrenzing kwijt en de hoeveelheid indrukken die op hen afkomt neemt toe. Op een gegeven moment kunnen ze zó openstaan dat er een punt komt waarop ze geen verschil meer ervaren tussen zichzelf en de rest, de binnenkant en de buitenkant, buitenzintuiglijke en zintuiglijke indrukken. De psychose slaat toe met een opname in de psychiatrie tot gevolg.

Typisch

Depressies komen regelmatig voor.
Vaak hebben hoogbegaafden al als klein kind beslist om hun ‘anders-zijn’ weg te stoppen en te zijn wat anderen van hen verwachten om geaccepteerd te worden. Door het ontkennen van hun eigen essentie en hun eindeloos aanpassingsgedrag (voelen anderen heel goed aan en zijn daarom heel sterk in zich aanpassen) raken ze helemaal vervreemd van zichzelf en lijden onder het gat, die prijsgegeven essentie, in zichzelf.

Daarnaast is de kans groot dat hoogbegaafden, juist vanwege hun intensiteit en hun snelle ontwikkeling, episodes van positieve desintegatie meemaken waarbij hun gevoel van identiteit uiteenvalt en vertrouwde waarden niet langer opgaan. De grond onder hun voeten verdwijnt, met veel angst en verwarring tot gevolg. Het uiteenvallen van valse persoonlijkheidsstructuren (vooral gebaseerd op waarden van je omgeving, niet van jezelf) wordt ervaren als leegte vanuit het perspectief van die oude persoonlijkheid, maar kondigt precies de geboorte aan van een authentiekere (meer gebaseerd op je eigen waarden) persoonlijkheid.

Misdiagnose

Door de onbekendheid van de geestelijke gezondheidszorg met de eigenheid van hoogbegaafdheid en de ontwikkelingsniveaus die de egopsychologie overstijgen, is de kans op misdiagnose echter groot. Hoogbegaafden met hun ontwikkelingsvoorsprong, hun verhoogde niveaus van bewustzijn, energie en emotionele bewogenheid, die in een staat van innerlijke oproer naar een therapeut gaan, komen wellicht buiten met een persoonlijkheids- of aandachtsstoornis in plaats van met de boodschap dat ze hoogbegaafd zijn en een proces van positieve desintegratie doormaken. Labels die nogal eens gebruikt worden, zijn: borderline, ADHD, bipolaire stoornis en psychotische stoornis.

En zo wordt een natuurlijke ontwikkelingsfase herleid tot een pathologie. De diagnose impliceert dat de klant ‘ziek’ is, dat zijn of haar ervaring niet legitiem is en bestreden moet worden, waardoor het doorstoten naar een meer vervuld leven geblokkeerd wordt. Het vernietigend effect hiervan op het wezen van een mens is met geen woorden te beschrijven.
Niet gezien en gehoord worden in je anders-zijn, dáár word je ziek van.

Talent voor crisis

Hoogbegaafden ontwikkelen zich juist via innerlijk conflict en crisis.Dankzij hun ‘overexcitabilities’ komt het leven veel heviger binnen en met hun cognitieve onderscheidingsvermogen én hun emotionele intensiteit (ze weten maar al te goed wanneer anderen pijn lijden door een ‘onmenselijke’ behandeling ) zien ze wat het ideaal betekent om een ‘mooi mens’ te zijn. Dat ideaal passen ze vervolgens toe op zichzelf: alle gedachten, acties, gevoelens worden afgetoetst en geëvalueerd. Hierdoor ervaren ze een permanente staat van intern conflict tussen hoe ze zijn en hoe ze willen en kunnen zijn. En het is dat innerlijk conflict dat hen naar hogere niveaus van menselijk functioneren stuwt, het leidt immers tot een uiteenvallen van de bestaande persoonlijkheidsstructuren in functie van een hoger niveau.

Dit proces gaat echter gepaard met pijn en lijden.

Het pad van positieve desintegratie

Het pad van positieve desintegratie naar toenemende autonomie, empathie en authenticiteit loopt via niveaus.